
Bahçecilik ve bitki yetiştirmek, dünya genelinde milyonlarca insan için stres atmanın en keyifli ve huzurlu yollarından biridir. Ancak, İngiltere’den gelen bir haber, bahçesinde kullandığı sıradan kompost toprağının, ölümcül bir tehlike barındırabileceğini gözler önüne serdi. 82 yaşındaki bir adamın, zeytin ağacının saksısını değiştirirken kaptığı nadir bir bakteri nedeniyle hayatını kaybetmesi, bu durumun halk sağlığı açısından ne denli önemli bir mesele olduğunu ortaya koyuyor.
West Sussex’in Storrington kasabasında yaşayan 79 yaşındaki Theresa Gilsenan ve 55 yıllık eşi Anthony, sıradan bir yaz günü bahçelerindeki zeytin ağacını yeni bir saksıya dikmek için marketten kompost toprağı aldılar. Ancak, Anthony’nin bu işlemi gerçekleştirmesinin ardından altı gün geçtikten sonra iştahsızlık ve halsizlik belirtileri göstermeye başladı. Başvurduğu aile hekimi, durumu basit bir viral enfeksiyon olarak değerlendirdi.
Ancak, Anthony’nin durumu hızla kötüleşti. İki gün sonra, ikinci doktor randevusunda zatürre teşhisi konuldu ve antibiyotik tedavisine başlandı. Tedaviye yanıt vermeyen Anthony, acil servise kaldırıldı. Bekleme salonunda bilinci açık olan Anthony, sadece birkaç saat içinde çoklu organ yetmezliği nedeniyle yaşamını yitirdi.
İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı (UKHSA) tarafından yapılan incelemeler, Anthony’nin ölümünün arkasındaki şok edici gerçeği gün yüzüne çıkardı. Hastanede alınan balgam örneğinde, ölümcül bir akciğer enfeksiyonu olan Lejyoner hastalığına yol açan Legionella longbeachae bakterisi tespit edildi. Bu bakterinin, Anthony’nin zeytin ağacının saksısının değiştirilmesinden 12 gün önce bulaşmış olması, bakterinin kuluçka süresiyle örtüşüyor.
Legionella longbeachae, genellikle su kaynaklarından değil, doğrudan toprak, kompost ve saksı karışımlarında yaşayan bir bakteri türüdür. University College London’da solunum yolu enfeksiyonları üzerine çalışan Profesör Jeremy Brown, bakterinin akciğer hücrelerine yerleşerek öksürük, nefes darlığı ve grip benzeri belirtilere yol açtığını belirtiyor. Bakterinin komposttan akciğerlere nasıl ulaştığı kesin olarak bilinmemekle birlikte, toprak tozunun solunmasının en olası yol olduğu düşünülüyor.
İstatistikler, bu nadir bakterinin ne kadar tehlikeli olduğunu kanıtlıyor. 2017-2023 yılları arasında İngiltere ve Galler’de yalnızca 35 Legionella longbeachae vakası rapor edildi ve bu hastalardan 10’u hayatını kaybetti. Bu durum, hastalığın ölüm oranının %28,6 seviyesinde olduğunu gösteriyor. Daha yaygın olan su kaynaklı türde ise bu oran %5,8’dir.
Profesör Brown, en büyük sorunun teşhis aşamasında yaşandığını vurguluyor. Zatürre belirtileri ile aynı olan bu hastalık, doktorların hastanın toprak veya kompostla temas ettiğini bilmesi ve özel olarak bu bakteriyi aramaları gerektiğini ortaya koyuyor. Strathclyde Üniversitesi’nden çevre mühendisi Dr. Tara Beattie, verilerin kısıtlı olduğunu belirterek birçok vakanın gözden kaçmış olabileceğine dikkat çekiyor.
Anthony’nin kullandığı turbasız (peat-free) kompost torbasında yapılan incelemede aynı bakteriye rastlandı; ancak genetik eşleşme birebir aynı çıkmadığı için yetkililer torbanın kesin kaynak olduğunu söylemekten kaçındı. Yine de, son yıllarda çevre dostu olduğu için daha sık tercih edilen turbasız kompostların daha yüksek risk taşıdığı belirtiliyor.
Araştırmalar, 1994 yılında ağaç kabuğu ve talaş örneklerinin %80’inde bu bakterinin bulunduğunu gösteriyor. Dr. Beattie, kendi çalışmalarında da her iki kompost türünde bakteriye rastladığını ifade ediyor. Tehdidin yalnızca marketten alınan torbalarla sınırlı olmadığı, bahçe toprağı ve ev yapımı kompostların da aynı riski taşıdığı vurgulanıyor. Özellikle sıcak havalarda dışarıda bırakılan veya seralarda saklanan nemli torbalar, bakterinin çoğalması için uygun bir ortam yaratıyor.
