
Rusya’nın Sibirya bölgesindeki İrkutsk kentinde, 28 yaşındaki laboratuvar çalışanı Darya Shipilova’nın şüpheli ölümü, yıllar önce unutulmuş karanlık bir geçmişi yeniden alevlendirdi. 2 Ekim tarihinde hayatını kaybeden genç kadının ölümü, Sovyetler Birliği dönemine ait ve hâlâ cevapsız kalan soruları yeniden gündeme taşıdı.
Shipilova’nın ölüm nedeni, Rus yetkililer tarafından ‘nedeni belirlenemeyen zatürre’ olarak açıklandı. Ancak, genç kadının ölümünden önce laboratuvarında tehlikeli bir patojenle temas etmiş olabileceğine dair iddialar, olayı sıradan bir sağlık durumu olmanın ötesine taşıdı. Bu durum, uluslararası kamuoyunun dikkatini yeniden biyolojik araştırma tesislerine çevirdi.
Bağımsız kaynaklarda yer alan haberlere göre, Darya Shipilova, hastalanmadan yaklaşık bir hafta önce laboratuvarında Yersinia pestis bakterisini içeren bir deney tüpünü yanlışlıkla kırdı. Bu bakteri, veba hastalığının etkeni olarak biliniyor. Ölümünün ardından, Shipilova ile temas kuran yaklaşık 200 kişi karantinaya alındı ve enstitüde çalışan bazı personelin de izolasyona tabi tutulduğu bildirildi.
Rusya Federal Tüketici Haklarını Koruma ve İnsan Refahını Denetleme Servisi (Rospotrebnadzor), Shipilova‘dan alınan örneklerde mesleki faaliyetleriyle bağlantılı herhangi bir mikroorganizmaya rastlanmadığını duyurdu. Ancak, bu açıklamalar, Rusya’nın biyolojik araştırma tesisleri üzerindeki uluslararası şüpheleri gidermeye yetmedi.
Ken Alibek, Rusya’nın biyolojik silah araştırmaları yürüttüğüne dair şüphelerin göz ardı edilmemesi gerektiğini savunuyor. Alibek, ülkede büyük ölçekli biyolojik araştırma tesislerinin varlığına ve bu tesislere yapılan yatırımlara dikkat çekiyor. ABD yönetimi de, Rusya’nın Sovyetler Birliği’nden kalan biyolojik silah programını tamamen sona erdirdiğinin doğrulanmadığını öne sürüyor.
Bu kapsamda dikkat çeken tesislerden biri, Moskova’nın kuzeydoğusunda bulunan Sergiev Posad-6 kompleksi. Washington Post’un 2024 yılında uydu görüntüleri üzerinden yaptığı incelemede, bu tesiste 2022’den itibaren kapsamlı inşaat faaliyetlerinin gerçekleştirildiği ortaya çıktı. Gazetenin analizine göre, 250 bin metrekareyi aşan alanı kapsayan 10 yeni binanın inşasına başlandı ve bazı yapıların yüksek güvenlikli biyolojik araştırma laboratuvarlarının özelliklerini taşıdığı değerlendirildi.
Özetle, Darya Shipilova‘nın ölümü, Sibirya’daki biyolojik araştırma tesislerine yönelik endişeleri yeniden alevlendirirken, Rusya’nın geçmişteki biyolojik silah araştırmaları ile ilgili soru işaretleri de gündemde kalmaya devam ediyor.
